روستانشینی و کار کودکان

12 میزان, 1403

فیلم «گرگ و گوسفند» (wolf and sheep) ساخته‌ی کارگردان اهل افغانستان، شهربانو سادات است که در سال ۲۰۱۶ ساخته شده و زندگی باشندگان یک روستای بی‌نام‌ونشانی را در هزاره‌جات به تصویر می‌کشد که بدون هیچ‌گونه رویارویی با موقعیت تاریخی‌شان به گذران زندگی روزمره و عادی‌شان مشغول ‌اند. عنوان فارسی آن هرچند که گاهی «گرگ و میش» نیز ترجمه می‌شود، ممکن است که با شفق (twilight) اشتباه گرفته شود و برای همین ترجمه‌ی آن به «گرگ و گوسفند» صحیح‌تر و دقیق‌تر خواهد بود. متن حاضر به خوانش محتوایی فیلم مذکور می‌پردازد اما صرفا روی بخش‌های مشخصی از آن تمرکز می‌کند؛ لذا پیش‌فرض بر این است که مخاطب قبلا فیلم را تماشا کرده و در فهم آن بخش از وقایع فیلم که در متن به آن اشاره می‌شود، دچار پریشانی و گیجی نمی‌شود. با این ‌همه ذکر مقدمه‌ای کوتاه بر درونمایه‌ی کلی فیلم می‌تواند به رفع سردرگمی‌های احتمالی کمک کند.

حادثه که معمولا جوهره‌ی آثار ادبی و سینمایی خوانده می‌شود، بحران یا رخدادی است که شخصیت اصلی داستان تحت تأثیر آن قرار می‌گیرد و حتا به‌واسطه‌ی آن متحول می‌گردد، اما فیلم «گرگ و گوسفند» عمدا از ساخت و نمایش حادثه پرهیز کرده و راه خودش را به‌سوی مینیمال‌های به‌هم‌پیوسته کج می‌کند. فیلم با مراسم خاکسپاری پدر قدرت (شخصیت اصلی) آغاز می‌شود و در ادامه به نمایش دنیای کودکی قدرت و کودکان هم‌سن‌وسال او می‌پردازد. طی همین نمایش، داستان‌های مینیمال بسیاری خلق می‌شوند و تا پایان فیلم که باشندگان روستا با خبر رسیدن قوه موقعیت تاریخی خود را بازمی‌یابد، هیچ کدام به چیزی ختم نمی‌شوند و بدون آن‌که موجب تنش شوند یا بسط یابند ناتمام رها می‌گردند. در یکی از صحنه‌ها شنیده می‌شود که مادر قدرت به عقد مردی درمی‌آید که دو زن دارد اما فرزند پسری ندارد و خواهر ناتنی قدرت برای بردن بچه‌های پدرش به شهر، سرپرستی از آنان و وداع با پدرش به روستا می‌آید. کل ماجرا ظاهرا همین است. تکه‌های مینی‌مال فیلم اما بسیار متنوع هستند: گرگ کشمیری، فلاخن‌بازی، چوپانی، شیطنت‌هایی چون دوشیدن شیر و دزدیدن کچالو، آب‌تنی، قصه‌های کودکانه و… داستان‌های خرد و ریزی هستند که فیلم را پر می‌کنند. همین مسأله‌ نوشتن درباره‌ی فیلم را دشوار می‌کند، چون ماجراهای مینیمال، علی‌رغم وابستگی‌شان به همدیگر توسط فضا و شخصیت‌ها، کاملا جدا می‌ایستند و هدف مشابهی را دنبال نمی‌کنند. فیلم «گرگ و گوسفند»، در حقیقت آلبوم و گلچین مستندوار از دوران کودکی در هزاره‌جات است. صحنه‌های فیلم مانند قطعات عکس عمل می‌کنند و هرچند خانواده و افراد واحدی را نشان می‌دهند، هرکدام ماجرای به‌خصوص و ویژه‌ی خودشان را به تصویر می‌کشند.